Gliwice i zagadka ich wieku: czy dokument z 1276 roku zmienia historię miasta?

Czy Gliwice obchodzą jubileusz we właściwym czasie? Choć przez dekady świętowano rocznice oparte na datach ustalonych w czasach PRL, historycy wskazują, że kluczowe dla miasta jest zupełnie inne wydarzenie. Brakuje aktu lokacyjnego, co sprawia, że dokładna data powstania Gliwic pozostaje nieznana.

Eksperci przyjmują, że lokacja miasta mogła mieć miejsce między 1260 a 1276 rokiem. Istnieją hipotezy wiążące ten proces z rokiem 1254, kiedy prawa miejskie uzyskał Bytom, lub z rokiem 1260, gdy książę Władysław cofnął prawa miejskie Sławięcicom. Żadna z tych dat nie jest jednak w pełni potwierdzona.

Najpewniejszym źródłem pozostaje dokument z 15 czerwca 1276 roku. Piotr ze Sławikowa sprzedał w nim rycerzowi wieś Sobiszowice, określając ją jako miejscowość położoną w pobliżu miasta Gliwice (łac. quae iacet circa civitatem Glivicensis). Jak podkreśla dyrektor Muzeum w Gliwicach, Leszek Jodliński, to właśnie rok 1276 jest najbezpieczniejszym punktem odniesienia, potwierdzającym miejski status Gliwic. Oznacza to, że 750-lecie pierwszej pisemnej wzmianki o mieście przypada na 2026 rok.

Skąd wzięły się wcześniejsze daty? W 1950 roku ówczesne władze zorganizowały obchody 700-lecia miasta, co według Leszka Jodlińskiego nie miało oparcia w faktach historycznych. Ta błędna data wpłynęła na późniejsze wyliczenia, w tym na obchody w 2000 roku. Warto pamiętać, że życie w dawnych Gliwicach toczyło się wokół Rynku i szlaków handlowych, a mieszkańcy zajmowali się m.in. szewstwem, kowalstwem czy piwowarstwem. Istnienie parafii przy dzisiejszym kościele Wszystkich Świętych potwierdza natomiast dokument z 11 listopada 1279 roku.